ริดสีดวงภายนอก คืออะไร? อาการ สาเหตุ วิธีดูแล และเมื่อควรพบแพทย์

ภาพดัดแปลงจาก: Dr. K.-H. Günther, Klinikum Main Spessart, Lohr am Main / Wikimedia Commons / CC BY 3.0 ริดสีดวงภายนอก ซึ่งเป็นริดสีดวงที่เกิดอยู่ใต้ผิวหนังบริเวณรอบทวารหนัก จึงสามารถมองเห็นหรือสัมผัสเป็นก้อนได้ง่ายกว่าริดสีดวงภายใน หากคลำพบก้อนบริเวณรอบทวาร รู้สึกเจ็บเวลานั่ง หรือมีอาการคันและบวม อาการเหล่านี้สามารถพบได้

ริดสีดวงภายนอกไม่ได้มีอาการเหมือนกันทุกคน บางรายอาจรู้สึกเพียงคันหรือไม่สบายบริเวณทวาร ขณะที่บางรายอาจปวดมาก โดยเฉพาะหากเกิดลิ่มเลือดภายในก้อน อย่างไรก็ตาม ริดสีดวงภายนอกที่อาการไม่รุนแรงหลายกรณีสามารถดูแลเบื้องต้นด้วยการปรับอาหาร ลดการเบ่ง ดูแลความสะอาด และใช้วิธีช่วยบรรเทาอาการได้

ริดสีดวงภายนอกคืออะไร

ริดสีดวงภายนอก คือ ภาวะที่หลอดเลือดหรือเนื้อเยื่อหลอดเลือดบริเวณใต้ผิวหนังรอบทวารหนักเกิดการบวม ทำให้เกิดเป็นตุ่มหรือก้อนบริเวณปากทวาร

เนื่องจากก้อนอยู่บริเวณภายนอก จึงอาจมองเห็นหรือสัมผัสได้ และก้อนบางก้อนอาจมีลักษณะแข็งหรือกดแล้วเจ็บ อย่างไรก็ตาม ลักษณะและสีของก้อนสามารถแตกต่างกันได้ จึงไม่ควรใช้สีของก้อนเพียงอย่างเดียวเพื่อสรุปว่าเป็นริดสีดวง

บริเวณที่เกิดริดสีดวงภายนอกมีปลายประสาทรับความเจ็บปวดอยู่จำนวนมาก จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ริดสีดวงชนิดนี้สามารถทำให้รู้สึกเจ็บหรือไวต่อการสัมผัสได้ชัดเจน

ริดสีดวงภายนอกต่างจากริดสีดวงภายในอย่างไร

ความแตกต่างที่เห็นได้ชัดที่สุดคือ ตำแหน่งของก้อน

ริดสีดวงภายนอกเกิดใต้ผิวหนังบริเวณรอบทวาร จึงมักสัมผัสหรือมองเห็นก้อนได้ ส่วนริดสีดวงภายในอยู่ภายในบริเวณทวารหรือไส้ตรงส่วนล่าง

ริดสีดวงภายนอกยังมีแนวโน้มทำให้รู้สึกเจ็บหรือระคายเคืองได้ชัด เนื่องจากบริเวณที่ปกคลุมก้อนมีปลายประสาทรับความเจ็บปวดมากกว่า

อีกประเด็นที่ควรเข้าใจคือ ริดสีดวงภายนอกไม่ได้แบ่งเป็นระยะ 1–4 ระบบการแบ่งระดับดังกล่าวใช้กับริดสีดวงภายใน ไม่ควรนำมาใช้แบ่งความรุนแรงของริดสีดวงภายนอก

อาการริดสีดวงภายนอกมีอะไรบ้าง

อาการของริดสีดวงภายนอกอาจแตกต่างกันในแต่ละคน ขึ้นอยู่กับขนาดของก้อน ความบวม และความรุนแรงของอาการ

อาการที่พบได้ ได้แก่

• มีก้อนหรือตุ่มบริเวณรอบทวาร

• ก้อนอาจกดเจ็บหรือไวต่อการสัมผัส

• ปวดหรือรู้สึกไม่สบายบริเวณทวาร

• ปวดหรือไม่สบายมากขึ้นขณะนั่ง

• คันบริเวณทวาร

• บวมบริเวณรอบทวาร

• อาจพบเลือดออกได้ในบางราย

เลือดอาจสังเกตพบที่อุจจาระ บนกระดาษชำระ หรือในโถสุขภัณฑ์ได้ แต่การมีเลือดออกไม่ได้เกิดขึ้นกับผู้ที่มีริดสีดวงภายนอกทุกคน

หากมีเลือดออกมาก อาการปวดรุนแรง หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรได้รับการประเมินจากแพทย์มากกว่าพยายามวินิจฉัยจากอาการด้วยตนเอง

ทำไมริดสีดวงภายนอกถึงเจ็บ

ก้อนของริดสีดวงภายนอกเกิดอยู่ใต้ผิวหนังรอบทวาร ซึ่งเป็นบริเวณที่มีปลายประสาทรับความเจ็บปวดจำนวนมาก

เมื่อเนื้อเยื่อบริเวณดังกล่าวบวม ตึง หรือเกิดการระคายเคือง จึงสามารถทำให้รู้สึกเจ็บได้ โดยเฉพาะขณะนั่งหรือเมื่อบริเวณก้อนถูกกด

ความเจ็บของแต่ละคนอาจไม่เท่ากัน บางรายรู้สึกเพียงไม่สบายหรือคัน ขณะที่บางรายอาจปวดมาก โดยเฉพาะเมื่อมีภาวะลิ่มเลือดเกิดขึ้นในก้อนริดสีดวง

ริดสีดวงภายนอกเกิดจากอะไร

การเกิดริดสีดวงภายนอกเกี่ยวข้องกับแรงดันที่เพิ่มขึ้นต่อหลอดเลือดบริเวณทวารหนัก โดยเฉพาะแรงดันที่เกิดขึ้นขณะเบ่งถ่าย

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรมองว่าริดสีดวงภายนอกเกิดจากสาเหตุเพียงอย่างเดียว เพราะมีปัจจัยหลายประการที่อาจเกี่ยวข้องหรือเพิ่มโอกาสเกิดอาการ

ปัจจัยที่พบบ่อย ได้แก่

เบ่งอุจจาระบ่อย

การออกแรงเบ่งทำให้แรงดันบริเวณหลอดเลือดรอบทวารเพิ่มขึ้น จึงเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการเกิดริดสีดวง

ท้องผูก

เมื่ออุจจาระแข็งหรือขับถ่ายยาก ผู้ป่วยมักต้องออกแรงเบ่งมากขึ้น จึงอาจทำให้แรงดันบริเวณทวารเพิ่มตามไปด้วย

รับประทานใยอาหารน้อย

อาหารที่มีใยอาหารน้อยอาจทำให้การขับถ่ายไม่สะดวก และเพิ่มโอกาสที่ต้องออกแรงเบ่งระหว่างขับถ่าย

ยกของหนัก

การยกของหนักเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่อาจเพิ่มแรงดันภายในร่างกายและบริเวณหลอดเลือดรอบทวาร

การตั้งครรภ์และการคลอดบุตร

ระหว่างตั้งครรภ์ แรงดันภายในช่องท้องสามารถเพิ่มขึ้น จึงทำให้มีโอกาสเกิดริดสีดวงมากขึ้น การคลอดบุตรก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับการเพิ่มแรงดันบริเวณดังกล่าว

นอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นที่อาจเกี่ยวข้อง เช่น อายุที่เพิ่มขึ้น โรคอ้วน การนั่งหรือยืนเป็นเวลานาน รวมถึงภาวะบางอย่างที่ทำให้แรงดันภายในช่องท้องเพิ่มขึ้น

ริดสีดวงภายนอกหายเองได้ไหม

ริดสีดวงภายนอกที่อาการไม่รุนแรงบางกรณีสามารถดีขึ้นได้ด้วยการดูแลตนเองและการปรับพฤติกรรม

ระยะเวลาที่อาการดีขึ้นแตกต่างกันได้ บางรายอาจเริ่มรู้สึกดีขึ้นในช่วงไม่กี่วัน ขณะที่บางรายอาจใช้เวลาประมาณหนึ่งสัปดาห์หลังเริ่มดูแลเบื้องต้น

จึงไม่ควรตั้งเกณฑ์ว่าริดสีดวงภายนอกต้องหายภายในจำนวนวันที่แน่นอน หากอาการยังคงอยู่ ไม่ดีขึ้น หรือมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น ควรปรึกษาแพทย์

ริดสีดวงภายนอกดูแลตัวเองอย่างไร

การดูแลริดสีดวงภายนอกในรายที่อาการไม่รุนแรงมีเป้าหมายหลัก 2 ส่วน คือ ลดแรงดันและการเบ่งขณะขับถ่าย รวมถึงช่วยบรรเทาอาการปวด บวม คัน หรือไม่สบายบริเวณทวาร

1. เพิ่มอาหารที่มีใยอาหาร

อาหารที่มีใยอาหารช่วยให้อุจจาระผ่านได้ง่ายขึ้นและลดความจำเป็นในการเบ่ง

ตัวอย่างอาหารที่มีใยอาหาร ได้แก่

• ผัก

• ผลไม้

• ธัญพืชไม่ขัดสี

• ขนมปังโฮลเกรน

• ถั่วและเมล็ดพืช

• ผลไม้แห้ง

หากเดิมรับประทานใยอาหารค่อนข้างน้อย ควรค่อย ๆ เพิ่มปริมาณแทนการเพิ่มมากทันที เพราะอาจทำให้เกิดแก๊สหรือความไม่สบายท้องได้

2. ดื่มน้ำและของเหลวให้เพียงพอ

การดื่มน้ำหรือของเหลวอย่างเพียงพอช่วยสนับสนุนให้การขับถ่ายสะดวกขึ้น เมื่ออุจจาระผ่านได้ง่าย ความจำเป็นในการเบ่งก็ลดลงตามไปด้วย

3. ลดการเบ่ง

หากต้องออกแรงเบ่งมากเป็นประจำ ควรให้ความสำคัญกับการแก้ปัจจัยที่ทำให้ขับถ่ายยาก เช่น อาหารที่มีใยอาหารน้อยหรือท้องผูก

เป้าหมายไม่ใช่เพียงทำให้ก้อนรู้สึกดีขึ้นชั่วคราว แต่ควรลดแรงดันที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ บริเวณทวารด้วย

4. แช่น้ำอุ่น

การแช่น้ำอุ่นสามารถช่วยบรรเทาอาการไม่สบายบริเวณทวารได้ โดยสามารถแช่ประมาณ 10–15 นาที

ควรใช้น้ำอุ่นในระดับที่สบาย ไม่จำเป็นต้องร้อนจัด วิธีแช่น้ำอุ่น

5. ใช้ความเย็นช่วยบรรเทาอาการ

การประคบเย็นหรือใช้ถุงน้ำแข็งสามารถช่วยลดอาการบวมและความไม่สบายได้

ควรห่อถุงน้ำแข็งหรือ cold pack ด้วยผ้าก่อนสัมผัสผิว ไม่ควรวางน้ำแข็งลงบนผิวโดยตรง

6. ทำความสะอาดอย่างอ่อนโยน

บริเวณทวารที่กำลังระคายเคืองควรได้รับการดูแลอย่างนุ่มนวล การเช็ดหรือถูแรงเกินไปอาจทำให้รู้สึกไม่สบายมากขึ้น

หลังทำความสะอาดควรรักษาบริเวณดังกล่าวให้สะอาดและแห้ง

ยาทาหรือครีมช่วยริดสีดวงภายนอกได้อย่างไร

ยาหรือผลิตภัณฑ์เฉพาะที่บางชนิดสามารถใช้เพื่อ ช่วยบรรเทาอาการ เช่น ปวด คัน บวม หรือระคายเคืองได้ชั่วคราว

ผลิตภัณฑ์ที่จำหน่ายทั่วไปมีสูตรและส่วนประกอบแตกต่างกัน บางชนิดอาจมีสาร เช่น hydrocortisone, lidocaine หรือ witch hazel จึงควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

สิ่งสำคัญคือการใช้ครีมหรือยาเพื่อบรรเทาอาการ ไม่ได้หมายความว่าจะจัดการปัจจัยที่ทำให้เกิดแรงดันหรือการเบ่งได้ทั้งหมด ดังนั้นการปรับพฤติกรรมการขับถ่ายและอาหารยังคงเป็นส่วนสำคัญของการดูแล

ครีมสเตียรอยด์ควรใช้นานแค่ไหน

ครีมสเตียรอยด์ที่ซื้อใช้เองไม่ควรใช้ต่อเนื่องเกินประมาณ 1 สัปดาห์ เว้นแต่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์ เพราะการใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจทำให้ผิวบริเวณดังกล่าวอ่อนแอลง

หากใช้แล้วอาการไม่ดีขึ้น ไม่ควรเพิ่มระยะเวลาใช้เองโดยไม่มีการประเมิน

ริดสีดวงภายนอกใช้ยาเหน็บได้ไหม

ผลิตภัณฑ์สำหรับริดสีดวงมีหลายรูปแบบ รวมถึงยาเหน็บ แต่ไม่สามารถสรุปจากข้อมูลที่มีได้ว่า ยาเหน็บเหมาะกับริดสีดวงภายนอกทุกกรณี

หากต้องการใช้ยาเพื่อบรรเทาอาการ ควรเลือกผลิตภัณฑ์ให้เหมาะกับตำแหน่งและลักษณะของอาการ รวมถึงใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

ริดสีดวงภายนอกที่มีลิ่มเลือดคืออะไร

ในบางกรณี ริดสีดวงภายนอกสามารถเกิดลิ่มเลือดภายในก้อน หรือที่เรียกว่า thrombosed external hemorrhoid

ภาวะนี้อาจทำให้เกิดอาการปวดมากกว่าริดสีดวงภายนอกทั่วไป หากปวดรุนแรงหรือสงสัยว่ามีลิ่มเลือด ควรได้รับการประเมินจากแพทย์

ในผู้ป่วยบางราย แพทย์อาจพิจารณาหัตถการเพื่อนำก้อนริดสีดวงภายนอกที่มีลิ่มเลือดออก โดยการรักษาด้วยวิธีดังกล่าวมีประสิทธิภาพมากที่สุดเมื่อทำในช่วงประมาณ 72 ชั่วโมงแรกหลังเกิดลิ่มเลือด

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่มีลิ่มเลือดทุกรายจะต้องเข้ารับการผ่าตัดหรือหัตถการทันที การเลือกวิธีรักษาขึ้นอยู่กับลักษณะและความรุนแรงของอาการในแต่ละคน

ริดสีดวงภายนอกต้องผ่าตัดหรือไม่

ไม่ใช่ผู้ที่มีริดสีดวงภายนอกทุกคนต้องได้รับการผ่าตัด

ผู้ที่มีอาการไม่รุนแรงจำนวนหนึ่งสามารถเริ่มจากการปรับอาหาร ลดการเบ่ง ดูแลความสะอาด ใช้น้ำอุ่นหรือความเย็นเพื่อบรรเทาอาการ และใช้ยาตามความเหมาะสม

การผ่าตัดหรือหัตถการอาจได้รับการพิจารณาในบางกรณี เช่น

• อาการรุนแรง

• ก้อนมีขนาดใหญ่

• มีปัญหาเป็นซ้ำ

• มีลิ่มเลือดและปวดมากในบางราย

• การรักษาเบื้องต้นไม่ช่วยให้อาการดีขึ้น

การตัดสินใจควรขึ้นอยู่กับการประเมินของแพทย์เป็นรายบุคคล

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ริดสีดวงภายนอกที่ไม่รุนแรงอาจเริ่มจากการดูแลตนเองได้ แต่ไม่ควรปล่อยอาการต่อเนื่องโดยไม่ประเมิน หากอาการไม่เป็นไปในทิศทางที่ดีขึ้น

ควรพบแพทย์เมื่อ

• ปวดมาก

• มีเลือดออกมาก

• อาการรุนแรง

• อาการไม่ดีขึ้นหลังดูแลเบื้องต้นประมาณหนึ่งสัปดาห์

• ใช้ยาที่หาซื้อได้เองแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น

• อาการเป็นอยู่นานหรือรบกวนชีวิตประจำวัน

• สงสัยว่ามีลิ่มเลือดและมีอาการปวดมาก

การตรวจประเมินจะช่วยให้แพทย์พิจารณาว่าควรดูแลต่อด้วยวิธีอนุรักษ์นิยม หรือจำเป็นต้องใช้การรักษาอื่นเพิ่มเติม

วิธีลดโอกาสเกิดริดสีดวงภายนอกซ้ำ

การดูแลเพื่อลดโอกาสเกิดริดสีดวงควรมุ่งลดแรงดันบริเวณหลอดเลือดรอบทวาร และลดพฤติกรรมที่ทำให้ต้องเบ่ง

แนวทางที่ทำได้ในชีวิตประจำวัน ได้แก่

• รับประทานอาหารที่มีใยอาหารอย่างเหมาะสม

• ดื่มน้ำหรือของเหลวให้เพียงพอ

• ดูแลไม่ให้เกิดท้องผูก

• ลดการเบ่งขณะขับถ่าย

• ระวังการยกของหนักที่ทำให้ต้องออกแรงมาก

• ไม่ละเลยอาการหากเริ่มมีปัญหาต่อเนื่อง

การดูแลพฤติกรรมควรทำควบคู่กับการบรรเทาอาการ เพราะหากลดเพียงความปวดหรือคัน แต่ยังมีการเบ่งและแรงดันเกิดซ้ำ ปัญหาก็อาจกลับมารบกวนได้อีก

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับริดสีดวงภายนอก

ทำไมริดสีดวงภายนอกจึงเจ็บ

เจ็บได้ เนื่องจากริดสีดวงภายนอกอยู่ใต้ผิวหนังบริเวณรอบทวาร ซึ่งมีปลายประสาทรับความเจ็บปวดจำนวนมาก อย่างไรก็ตาม ความรุนแรงของอาการแตกต่างกันในแต่ละคน

ริดสีดวงภายนอกต้องมีเลือดออกทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็น เลือดออกเป็นหนึ่งในอาการที่อาจพบได้ แต่ผู้ที่มีริดสีดวงภายนอกบางรายอาจมีเพียงก้อน ปวด คัน บวม หรือรู้สึกไม่สบาย

ก้อนริดสีดวงภายนอกมีสีอะไร

ลักษณะสีสามารถแตกต่างกันได้ จึงไม่ควรใช้สีเป็นเกณฑ์ในการวินิจฉัยเพียงอย่างเดียว

ริดสีดวงภายนอกแบ่งเป็นระยะ 1–4 หรือไม่

ไม่ การแบ่งระยะ 1–4 เป็นระบบที่ใช้กับริดสีดวงภายใน ไม่ควรนำมาใช้กับริดสีดวงภายนอก

ริดสีดวงภายนอกหายเองกี่วัน

บางกรณีที่ไม่รุนแรงอาจเริ่มดีขึ้นภายในช่วงหลายวัน และบางรายอาจใช้เวลาประมาณหนึ่งสัปดาห์หลังดูแลเบื้องต้น แต่ไม่สามารถกำหนดจำนวนวันที่แน่นอนได้สำหรับทุกคน

แช่น้ำอุ่นช่วยริดสีดวงภายนอกหรือไม่

การแช่น้ำอุ่นสามารถช่วยบรรเทาความไม่สบายบริเวณทวารได้ โดยอาจแช่ครั้งละประมาณ 10–15 นาที

ประคบเย็นได้หรือไม่

ได้ ความเย็นสามารถช่วยบรรเทาอาการบวมและความไม่สบายได้ แต่ควรห่อถุงน้ำแข็งหรือ cold pack ด้วยผ้าก่อนสัมผัสผิว

ริดสีดวงภายนอกทุกคนต้องผ่าตัดหรือไม่

ไม่จำเป็น ผู้ที่มีอาการไม่รุนแรงจำนวนหนึ่งสามารถเริ่มจากการดูแลตนเองและปรับพฤติกรรมได้ การผ่าตัดหรือหัตถการพิจารณาเฉพาะบางกรณีตามความรุนแรงของอาการ

ก้อนริดสีดวงภายนอกที่ปวดมากอาจเกิดจากอะไร

ริดสีดวงภายนอกสามารถเกิดลิ่มเลือดภายในก้อนได้ ซึ่งอาจทำให้ปวดมาก หากมีอาการปวดรุนแรงควรได้รับการประเมินจากแพทย์

ใช้ครีมริดสีดวงแล้วทำไมยังไม่ดีขึ้น

ครีมหรือยาบางชนิดมีบทบาทหลักในการบรรเทาอาการ เช่น ปวด คัน บวม หรือระคายเคือง หากปัจจัยที่ทำให้เกิดแรงดันหรือการเบ่งยังคงอยู่ อาการอาจยังรบกวนได้ และหากใช้ยาหรือดูแลที่บ้านแล้วไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์

สรุป

ริดสีดวงภายนอกเกิดใต้ผิวหนังบริเวณรอบทวารหนัก จึงมักมองเห็นหรือสัมผัสเป็นก้อนได้ อาการที่พบได้ ได้แก่ ปวด คัน บวม ไม่สบายบริเวณทวาร และบางรายอาจมีเลือดออก

การเบ่งขณะขับถ่าย อาหารใยอาหารต่ำ ท้องผูก การยกของหนัก และการตั้งครรภ์ เป็นปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดริดสีดวงภายนอก การดูแลเบื้องต้นจึงควรเน้นลดการเบ่ง เพิ่มใยอาหาร ดื่มน้ำให้เพียงพอ รวมถึงใช้น้ำอุ่นหรือความเย็นช่วยบรรเทาอาการ

หลายกรณีที่อาการไม่รุนแรงสามารถดีขึ้นได้ด้วยการดูแลตนเอง แต่หากปวดมาก มีเลือดออกมาก อาการไม่ดีขึ้นหลังดูแลเบื้องต้น หรือสงสัยว่ามีลิ่มเลือด ควรพบแพทย์เพื่อประเมินและเลือกแนวทางรักษาที่เหมาะสม